2013.12.08

Over het belang van woordenschat

In het Vlaamse kleuteronderwijs wordt er veel te weinig aandacht besteed aan het bijbrengen van een goede en gedifferentieerde woordenschat. Nochtans heeft wetenschappelijk onderzoek de afgelopen jaren onweerlegbaar aangetoond dat een goede woordenschat belangrijk is en een grote voorspellende waarde heeft voor het succes bij het vlot leren lezen en begrijpend lezen. Zo zou een kleuter aan het einde van de derde kleuterklas:

  • een passieve woordenschat moeten bezitten van om en bij de 7000 woorden,
  • een actieve woordenschat moeten hebben van om en bij de 3500 woorden.

Heel veel kleuters zullen dat maar bereiken als er in de kleuterklas systematisch aan gewerkt wordt. Voor bepaalde kleuters komt daar dan nog bij dat ze individueel of in kleine groep voor woordenschat zullen moeten geremedieerd worden. We moeten er ons dan ook van bewust zijn dat kinderen uit taalarme milieus en kinderen voor wie het Nederlands niet de moedertaal is, een verhoogd risico lopen.  De komende weken ga ik op deze blog dieper op dit thema in.

20:32 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: taal, taalontwikkeling, taalstimulering, woordenschat | |

2013.05.11

Competentietest

versterkWie zich op deze Nederlandse website (gratis) inschrijft, kan zijn competenties als kleuterleerkracht testen. Het betreft heel specifiek de bekwaamheid om de ontwikkeling van jonge kinderen te stimuleren. Aangezien het schoolrijp maken van leerlingen ook tot de taak van de leerkracht van het 1e leerjaar behoort, is dit ook voor hen interessant. Je krijgt onmiddellijk feedback en kunt na verloop van tijd de tests opnieuw doen.

In de Quickscan worden de volgende bekwaamheden getest:

  • vakinhoudelijk
  • organisatorisch
  • didactisch
  • omgaan met collega's
  • omgaan met de omgeving
  • reflecteren en professionaliseren

De Situatiebeoordelingstest gaat dieper in op de vakinhoudelijke bekwaamheden, meer bepaald:

  • het stimuleren van de taalontwikkeling
  • het stimuleren van de rekenontwikkeling
  • het stimuleren van de socio-emotionele ontwikkeling
  • het stimuleren van de sensomotoriek

Aangezien deze website aansluit bij een Nederlands opleidingsprogramma, kan men in principe in het Portfolio bewijzen dat men de competenties beheerst. Het lijkt mij echter belangrijker om de tests te doen en zo over het eigen handelen te reflecteren.

2013.02.08

Woordenschat en coöperatief leren

Kleuters komen de basisschool binnen met diverse achtergronden en diverse taalervaringen. We weten dat kinderen beter taal leren, naarmate ze meer uitgedaagd worden om hun eigen taal te gebruiken en nieuwe ervaringen te koppelen aan de eigen taal.

Om goed te kunnen aansluiten bij de eigen taal van kinderen, zijn coöperatieve werkvormen uitermate geschikt. Kinderen leren niet alleen losse woorden, maar ook woorden in een context, kinderen verwoorden opgedane kennis en ervaringen en wisselen dit met elkaar uit. Ze moeten ook goed naar elkaar leren luisteren om de juiste betekenis te geven. In de onderbouw wordt de voedingsbodem gelegd voor effectief mondeling taalonderwijs, waarbij doelgericht luisteren en spreken hand in hand gaan.

09:00 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: leraar24, taal, taalontwikkeling, taalstimulering, woordenschat | |

2013.02.03

Woordenschat en digitale boeken

Uit onderzoek is gebleken dat het werken met digitale boeken in de kleuterschool daadwerkelijk bijdraagt tot de taalontwikkeling in het algemeen en de woordenschatuitbreiding in het bijzonder. Hoe een en ander in zijn werk gaat, leer je in het filmfragment hierna.

15:47 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: leraar24, taal, taalontwikkeling, taalstimulering, woordenschat | |

2012.11.30

Het spraakmakende prentenboek

spraakmakend prentenboekHet Spraakmakende Prentenboek is een online prentenboek waarmee peuters en kleuters hun woordenschat kunnen uitbreiden. Niet alleen peuters en kleuters, maar ook anderstalige nieuwkomers kunnen met deze website hun voordeel doen.

Momenteel bevat het prentenboek 69 woorden die geordend zijn in verschillende thema's: speelgoed,lichaam, dieren, eten & drinken, buiten, vervoer, binnen, leren en diversen. Elk woord krijgt een duidelijke afbeelding mee en een geluidsbestand met de juiste uitspraak.

De moeite waard om te blijven volgen.

22:58 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: anderstalige nieuwkomers, kleuters, taal, taalontwikkeling, peuters, woordenschat | |

2012.11.16

Beginnende geletterdheid

Het is belangrijk dat er in de kleuterschool actief gewerkt wordt aan de beginnende geletterdheid van de kleuters. Heel belangrijke factoren daarin zijn het fonologische en fonemische bewustzijn en de benoemsnelheid. Daarom wil ik hier nog eens twee publicaties onder de aandacht brengen die daarbij een grote hulp kunnen zijn. Ik besprak deze al eerder op mijn boekenblog. Het gaat over:

Beide publicaties werden uitgegeven door het Nederlandse CPS.

19:15 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: beginnende geletterdheid, benoemsnelheid, boekbespreking, fonemisch bewustzijn, fonologisch bewustzijn, kleuters, taalontwikkeling | |

2012.02.11

Over de klank- en taalontwikkeling

De taal van peuters en kleuters is nog volop in ontwikkeling in de kleuterschool. Zoals bij elk ontwikkelingsdomein merken we ook hier verschillen tussen de kinderen. Het is dan ook niet altijd even gemakkelijk om in te schatten wanneer iets een probleem is en wanneer niet. De volgende oplijsting kan daar een stuk bij helpen.

Klankontwikkeling

Zoals gezegd is de kleuter nog volop bezig met de taalverwerving. Hij verwerft geleidelijk aan de verschillende klanken. Dit betekent dat de kleuter de taal van de volwassenen zal moeten aanpassen aan wat hij al verworven heeft. Concreet betekent dit dat hij een en ander zal moeten vereenvoudigen.  Ook hier zullen er onvermijdelijk individuele tempoverschillen zijn. Toch is men het er over eens dat er een bepaalde leeftijd is waarop die vereenvoudigingen moeten verdwijnen. Hieronder vind je er een aantal met daaronder een voorbeeld en de leeftijd waarop ze spontaan zouden moeten verdwenen zijn:

  • het herhalen van de beginlettergreep
    kindje --> kikin
    moet op 2 jaar 6 maanden verdwenen zijn
  • het vooraan in de mond uitspreken van medeklinkers die normaal vanuit de keel gearticuleerd worden
    koek --> toet
  • het weglaten van de laatste medeklinker
    haar --> haa'
    moet op 3 jaar verdwenen zijn
  • het weglaten van de laatste lettergreep
    buiten --> buit'
    moet op 3 jaar zes maanden verdwenen zijn
  • het weglaten van medeklinkers in medeklinkerverbindingen
    plant --> pant
    moet verdwenen zijn op 4 jaar
  • het vervangen van de 'l' en de 'r' door een 'j' en een 'w'
    ring --> ling
    moet verdwenen zijn op 5 jaar

Woordenschat

De woordenschat van een kleuter van 3 jaar bestaat uit ongeveer 1500 woorden. De taal wordt ook rijker in de zin dat:

  • de namen van de kleuren verworven worden
  • werkwoorden die te maken hebben met bezit zoals geven en nemen nu ook hun intrede doen
  • er woorden gebruikt worden die een plaats aanduiden zoals boven en onder
  • er woorden gebruikt worden die verwijzen naar de onmiddellijke toekomst zoals straks
  • er ook lidwoorden gebruikt worden: het lidwoord een verschijnt eerst, daarna volgt de
  • de persoonlijke voornaamwoorden verschijnen: eerst ik, daarna wij en in een enkel geval hem en haar (maar deze laatste worden niet altijd op de juiste manier gebruikt)
  • de bezittelijke voornaamwoorden verschijnen: eerst mijn, daarna ons en in een enkel geval zijn en haar (maar deze laatste worden niet altijd op de juiste manier gebruikt)
  • de vragende voornaamwoorden wie, wat, waar en wanneer gebruikt worden om vragen te stellen

De woordenschat van een 5-jarige bestaat uit ongeveer 2500 woorden. Deze woorden bevatten:

  • plaatsaanduidingen
  • begrippen die een hoeveelheid aanduiden in de zin van dik, dun, groot, klein
  • eigennamen
  • tijdsaanduidingen
  • begrippen die verwijzen naar het verleden en de toekomst zoals gisteren en morgen
  • nieuwe woorden verschijnen zoals:
    • het
    • je, gij, ze, jullie, zij, hij, het, jullie, uw, hun
    • waarom 

De woordenschat van een 6-jarige bestaat uit ongeveer 3900 woorden. De uitbreiding van de woordenschat wordt bepaald door verschillende factoren, zoals daar zijn:

  • de uitbreiding van de eigen leefwereld
  • de verstandelijke ontwikkeling
  • de persoonlijke interesse

Op deze leeftijd doen een aantal nieuwe woordsoorten hun intrede:

  • bijwoorden, voegwoorden en voorzetsels die verwijzen naar oorzaken, gevolgen en veranderingen zoals waarmee, waardoor, waarlangs, waaraan, waarin, ...
  • het wederkerend voornaamwoord zich
  • vragende voornaamwoorden zoals waarmee, waardoor, waarlangs, waaraan, waarin, waarop, ...

21:45 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: klanken, klankontwikkeling, taal, taalontwikkeling, woordenschat | |

2012.01.22

De ontwikkeling van de zinsbouw en de morfologie

De zinsbouw en de morfologie (vervoegingen, verbuigingen, ...) zijn eveneens taalaspecten die nog volop ontwikkelen in de kleuterschool. De volgende kenmerken kunnen mee helpen bepalen wanneer er iets problematisch is en wanneer niet.

Zinsbouw

Peuters en kleuters tot 3 jaar 6 maand gebruiken enkelvoudige zinnen. Deze bestaan uit een onderwerp, een werkwoord en een lijdend of meewerkend voorwerp of een bijwoordelijke bepaling van plaats of tijd. Een enkele keer gebruiken ze een samengestelde zin. Deze bestaat dan hoofdzakelijk uit nevengeschikte zinnen (en).

Bij kleuters tot 5 jaar worden de enkelvoudige zinnen steeds langer. Ze gebruiken meer en meer ook samengestelde zinnen die niet alleen meer nevengeschikt zijn. Ze gebruiken nu ook ondergeschikte zinnen van plaats en tijd (toen, waar). Vanaf 5 jaar zien we ook samengestelde zinnen die ondergeschikt zijn naar bepaalde logische verbindingen (als, omdat, indien).

Morfologie

Op de leeftijd van 3 jaar 6 maand...

  • vormt de kleuter de regelmatige meervoudsvormen (-s, -en) en verkleinwoorden (-ke, -je) correct.
  • is de overeenkomst (congruentie) van onderwerp en werkwoord verworven, hoewel nog lang niet foutloos.
  • is de vervoeging van de onregelmatige werkwoorden nog niet beheerst.
  • gebruikt de kleuter al verschillende tijden van het werkwoord, met name deze die slaan op het recente verleden en de onmiddellijke toekomst. Het gebruikt hiervoor de infinitief van het werkwoord voorafgegaan door hebben of gaan.
  • praat het kind in de actieve vorm. De passieve zin is nog niet gekend.

Op vijfjarige leeftijd...

  • gebruikt de kleuter de juiste meervoudsvormen en verkleinwoorden, waaronder ook een aantal onregelmatige vormen.
  • past de kleuter de congruentie tussen onderwerp en werkwoord toe.
  • gebruikt de kleuter de verleden en toekomende tijd van de werkwoorden. Bij sterke werkwoorden worden nog veel fouten gemaakt.
  • gebruikt de kleuter nog geen passieve zinnen.

Een kind van zes jaar heeft normaal gezien de volgende vormen verworven:

  • de onregelmatige verkleinwoorden (schip --> scheepje).
  • de onregelmatige meervoudsvormen (schip --> schepen).
  • de vervoeging van de onregelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd (ik heb - hij heeft - wij hebben) en de onvoltooid verleden tijd (zingen --> zong - slapen --> sliep).

Het gebruikt voor het eerst ook de passieve zin.

20:05 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, morfologie, peuters, taal, taalontwikkeling, zinsbouw | |

2012.01.07

Over het belang voor voorlezen

Op de Nederlandse website Peuter Place vond ik een aantal artikeltjes die het belang van het voorlezen bij peuters en kleuters benadrukken. In een duidelijke taal geschreven, zijn ze ideaal om als leerkracht mee te geven aan ouders die hun kind thuis op een verantwoorde manier willen ondersteunen. Daarnaast kunnen de tips ook mondeling doorgegeven worden aan ouders van kinderen in een achterstandsituatie die gemotiveerd zijn om hun kind te stimuleren maar niet altijd weten hoe.

19:33 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, leesplezier, lezen, ouders, peuters, stimuleren, taal, taalontwikkeling, voorlezen | |

2011.10.08

Prentenboeken, voorlezen en taalontwikkeling

Het is belangrijk dat peuters en kleuters al heel vroeg kennis maken met de rijkdom van een taal. Niet alleen omdat daardoor hun taalontwikkeling mee stimuleert, maar ook omdat je hen daarmee de voor het onderwijs zo belangrijke woordenschat laar opdoen.  Voorlezen uit prentenboek kan daar zeker bij helpen. Hoe dat kan, zie je in het filmpje dat ik vond op het Nederlandse Leraar24.

11:30 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: geletterdheid, kleuters, leraar24, lezen, peuters, prentenboeken, taal, taalontwikkeling, taalstimulering, voorlezen, woordenschat | |