2016.04.12

Overzitten 3e kleuter: zinvol of zinloos?

kleuterverlening zinvol of nietOok in Vlaanderen blijft de discussie over het overzitten van de derde kleuterklas actueel. Op de blog van het Nederlandse CPS vond ik dit bericht dat een genuanceerde kijk brengt op dit thema. Toch maar even aandachtig lezen, dacht ik zo! Klik op de afbeelding om naar het artikel te gaan!

14:29 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: overzitten, schoolrijpheid | |

2013.10.19

Nogmaals schoolrijpheid...

Laat ons meteen maar duidelijk zijn. Schoolrijpheid is oneindig veel meer dan het beheersen van een aantal visuele en auditieve functies en een verschillende visuo-motorische en rekenkundige vaardigheden, zoals ze in bepaalde schoolrijpheidstesten worden nagegaan op één bepaald moment. Schoolrijpheid heeft ook te maken met werkhouding, zelfredzaamheid, zelfsturing, verantwoordelijkheid nemen, grove en fijne motoriek, ruimtelijke oriëntatie, besef van tijd en ruimte, taalvaardigheid en meer.

Het moment waarop schoolrijpheid getest wordt, komt trouwens hopeloos te laat, aangezien er in geval van problemen nog maar weinig of niets kan aan gedaan worden. En dit is niet alleen te wijten aan de lange wachtlijsten van revalidatiecentra en andere hulpverleners. Vroeger testen is echter zinloos omdat het kind zich nog volop aan het ontwikkelen is. Het concept van de schoolrijpheidstesten moet, wat mij betreft, dan ook zo snel mogelijk verlaten worden. Waarom? Enerzijds omdat de schoolrijpheidstesten allemaal, zonder uitzondering, maar bedroevend weinig verband houden met de ontwikkelingsdoelen van de kleuterschool en dus heel relatief zijn. Anderzijds omdat het onrecht doet aan de kennis van diegenen die het kind dagelijks meemaken, de kleuterleerkracht én de ouders. Want laat ons duidelijk zijn: een kind schoolrijp maken is niet enkel de taak van de leerkracht uit de derde kleuterklas.

Het werken aan schoolrijpheid begint op het moment dat een kind voor het eerst in de kleuterschool komt. De doorgaande lijn van het schoolrijp "maken" begint in de pleuterklas en eindigt in het eerste leerjaar. Ook de leerkracht van het eerste leerjaar zal het kind nog een stuk op dat vlak moeten begeleiden. Wanneer er problemen zijn in de ontwikkeling van een kind, wordt die doorgaande lijn onherroepelijk verstoord. Door tijdig in te grijpen kan men veel problemen die in de derde kleuterklas de schoolrijpheid beperken voor zijn en afdoende remediëren. Veel van die problemen worden immers al vrij snel opgemerkt door de leerkracht. Als ervaringsdeskundige vergelijkt hij voortdurend (en vaak onbewust) de ontwikkeling van de hem toevertrouwde kinderen met elkaar. Hij is dan ook perfect instaat om onregelmatigheden te signaleren, zowel bij de peuters als bij de derde kleuters. Maar nemen we dat altijd wel ernstig genoeg? Reageren we niet te vaak met de dooddoener dat "het er wel uit zal groeien"? Hierin hebben de leerkrachten uit het kleuteronderwijs een belangrijke verantwoordelijkheid. Omdat van jonge ouders niet altijd kan en mag verwacht worden dat ze de ontwikkeling van hun kind juist inschatten. Dit is zeker waar voor een eerste kind, omdat de ouders dan nog niet kunnen vergelijken. Een kijkje in de kleuterklas kan hen dan alvast veel duidelijk maken. Moeten we dan van alles een probleem maken? Nee, zeker niet. Maar het vroegtijdige signaleren van problemen biedt nog altijd de beste kans om ze tijdig en met relatief minder inspanning aan te pakken. 

We moeten ouders trouwens ook veel meer inschakelen bij het schoolrijp maken van hun kind. In veel dagdagelijkse activiteiten kunnen ze hun kind observeren maar ook begeleiden en stimuleren. Ouders kunnen ten allen tijde heel wat relevante informatie geven over de ontwikkeling van hun kind, los van hun inschatting.

Wie hierin tussen de regels een pleidooi leest voor een kleutervolgsysteem, heeft goed gelezen. Op voorwaarde dat dat volgsysteem verder gaat dan enkel maar betrokkenheid en welbevinden. Ook competenties zijn voor de kleuters even belangrijk.  Betrokkenheid en welbevinden zijn immers niet altijd de garantie van het beheersen van bepaalde competenties... De nadruk hierbij moet dan niet liggen bij het zich bekennen tot een bepaald gedrukt kleutervolgsysteem. Dit kan een hulpmiddel zijn om gerichter en vollediger te kijken, maar vervangt nooit de ervaringsdeskundigheid van de leerkracht in de klas.

Ik zei het al, het is ook de taak van het eerste leerjaar om een kind verder schoolrijp temaken. De lagere school kan en mag niet verwachten dat een kleuter "afgewerkt"  afgeleverd wordt. Recent wetenschappelijk onderzoek heeft onder andere aangetoond dat de hersenen maar "af" zijn rond de leeftijd van 8 jaar. Sommige kinderen kunnen dus gewoon niet "af" zijn bij het begin van het eerste leerjaar en perfect schoolrijp... En aangezien de ontwikkeling niet harmonisch verloopt voor alle domeinen, heeft het overzitten van een derde kleuterklas ook niet altijd zin...

18:40 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: betrokkenheid, competenties, kleutervolgsysteem, ontwikkeling, overzitten, schoolrijpheid, welbevinden | |

2013.03.23

Kleuteronderwijs? Herwaarderen asjeblieft!

De term 'schoolrijpheid' is een kunstmatige term, ons opgedrongen door een onderwijssysteem dat nu eenmaal de kinderen naar het eerste leerjaar wenst te sturen op basis van hun geboortejaar. Hierbij houdt men helemaal geen rekening met de stand van hun ontwikkeling. Meer nog, in een aantal - gelukkig meer en meer zeldzame - gevallen verwijt het systeem aan de kleuterjuf dat de kleuters niet 'eersteleerjaarrijp' (om het met een nieuwe, maar volgens mij juistere term te zeggen) 'gemaakt' zijn. Zolang het systeem echter niet verandert, zal men sommige kinderen tegen ditzelfde systeem moeten beschermen. Dan kan een extra jaartje kleuterklas, waarin het kind verder op eigen tempo kan ontwikkelen, soelaas bieden.

Het schooljaar loopt stilaan ten einde. Binnenkort - in een aantal gevallen nu al - krijgen her en der ouders te horen dat hun kleuter de overgang van de derde kleuterklas naar het eerste leerjaar niet zal kunnen maken. Sommige ouders hebben dit zien aankomen, anderen niet.

In een aantal gevallen zal er bij de ouders heel wat weerstand zijn. Een argument dat velen onder hen zullen gebruiken, is dat het derde kleuterklasje overzitten geen zin heeft omdat er 'toch alleen maar gespeeld wordt'. Nee, dan maar liever toch naar het eerste leerjaar en als het niet gaat dat maar overzitten. Want daar wordt er wel geleerd. Deze ouders hebben blijkbaar nog niets gehoord over de ontwikkelingsdoelen van de kleuterschool, over het geleidelijk bijbrengen van schoolse vaardigheden, over het stapsgewijs voorbereiden van schoolse inhouden en dergelijke meer.

Het overzitten van de derde kleuterklas heeft wel degelijk zin voor die kinderen waarvan de ontwikkeling (taalontwikkeling, motorische ontwikkeling, ontwikkeling van de zelfsturing, ...) nog niet ver genoeg staat om aan de eisen van het eerste leerjaar te voldoen. Ook al is het de taak van het eerste leerjaar om kleuters verder schoolrijp te maken. Soms is de ontwikkelingsachterstand van een kind gewoon te groot. Een extra jaar in de kleuterschool kan dan een wereld van verschil maken.

Het is wel duidelijk dat de kleuterschool zich naar buiten uit nog meer mag (moet) profileren als een plaats waar er heel veel geleerd wordt. De filmpjes van TV Klasse kunnen daarbij een hulpmiddel zijn, maar regelmatige contacten met ouders waarbij er feedback gegeven wordt over wat hun kleuter op dat moment moet kunnen en effectief kan, is hierbij nodig. In sommige gevallen kan het zelfs noodzakelijk zijn dat ouders hun kind in de klas observeren en vergelijken met de klasgenootjes.

Nog ieder jaar moeten er leerlingen in het eerste leerjaar in de loop van het eerste trimester terugkeren naar de derde kleuterklas... Maar of de kleuter en zijn ouders daar beter van worden?

18:15 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: ontwikkeling, ontwikkelingsachterstand, overzitten, schoolloopbaan, schoolrijpheid | |

2009.10.17

Op stap naar het eerste leerjaar

op stap naar het eerste leerjaar - schoolrijpheid - ook de ouders doen er toeKleuters kun je niet schoolrijp 'maken'. Ze groeien er op hun eigen tempo naar toe. Dat heeft alles te maken met hun ontwikkeling op verschillende domeinen. Deze zijn:

  • de zelfredzaamheid
  • de motorische ontwikkeling
  • de ontwikkeling van tijd en ruimte
  • het voorbereidende rekenen
  • het voorbereidende lezen en schrijven
  • de werkhouding
  • de sociale ontwikkeling
  • de emotionele ontwikkeling 

Voor elk van deze domeinen moet de kleuter een bepaald niveau gehaald hebben.

De ouders kunnen hun kleuter ook stimuleren op deze verschillende domeinen. Dit is niet enkel de verantwoordelijkheid van de kleuterschool. In een powerpoint bracht ik samen hoe ouders hun kleuter thuis in dagdagelijkse activiteiten kunnen stimuleren. En heb ik het kort over enkele misverstanden rond schoolrijpheid.

Ik stel deze presentatie graag gratis ter beschikking van iedereen die er om vraagt. Dit kan eenvoudig door een e-mail te zenden via de knop in de zwarte band rechts van dit bericht. Op die manier hoef ik geen e-mailadressen in te tikken en kan ik het bericht snel beantwoorden met de presentatie in bijlage. Deze presentatie mag naar believen aangepast en doorgegeven worden. Bronvermelding is niet nodig. Daarvoor is het onderwerp te belangrijk.