2013.10.19

Nogmaals schoolrijpheid...

Laat ons meteen maar duidelijk zijn. Schoolrijpheid is oneindig veel meer dan het beheersen van een aantal visuele en auditieve functies en een verschillende visuo-motorische en rekenkundige vaardigheden, zoals ze in bepaalde schoolrijpheidstesten worden nagegaan op één bepaald moment. Schoolrijpheid heeft ook te maken met werkhouding, zelfredzaamheid, zelfsturing, verantwoordelijkheid nemen, grove en fijne motoriek, ruimtelijke oriëntatie, besef van tijd en ruimte, taalvaardigheid en meer.

Het moment waarop schoolrijpheid getest wordt, komt trouwens hopeloos te laat, aangezien er in geval van problemen nog maar weinig of niets kan aan gedaan worden. En dit is niet alleen te wijten aan de lange wachtlijsten van revalidatiecentra en andere hulpverleners. Vroeger testen is echter zinloos omdat het kind zich nog volop aan het ontwikkelen is. Het concept van de schoolrijpheidstesten moet, wat mij betreft, dan ook zo snel mogelijk verlaten worden. Waarom? Enerzijds omdat de schoolrijpheidstesten allemaal, zonder uitzondering, maar bedroevend weinig verband houden met de ontwikkelingsdoelen van de kleuterschool en dus heel relatief zijn. Anderzijds omdat het onrecht doet aan de kennis van diegenen die het kind dagelijks meemaken, de kleuterleerkracht én de ouders. Want laat ons duidelijk zijn: een kind schoolrijp maken is niet enkel de taak van de leerkracht uit de derde kleuterklas.

Het werken aan schoolrijpheid begint op het moment dat een kind voor het eerst in de kleuterschool komt. De doorgaande lijn van het schoolrijp "maken" begint in de pleuterklas en eindigt in het eerste leerjaar. Ook de leerkracht van het eerste leerjaar zal het kind nog een stuk op dat vlak moeten begeleiden. Wanneer er problemen zijn in de ontwikkeling van een kind, wordt die doorgaande lijn onherroepelijk verstoord. Door tijdig in te grijpen kan men veel problemen die in de derde kleuterklas de schoolrijpheid beperken voor zijn en afdoende remediëren. Veel van die problemen worden immers al vrij snel opgemerkt door de leerkracht. Als ervaringsdeskundige vergelijkt hij voortdurend (en vaak onbewust) de ontwikkeling van de hem toevertrouwde kinderen met elkaar. Hij is dan ook perfect instaat om onregelmatigheden te signaleren, zowel bij de peuters als bij de derde kleuters. Maar nemen we dat altijd wel ernstig genoeg? Reageren we niet te vaak met de dooddoener dat "het er wel uit zal groeien"? Hierin hebben de leerkrachten uit het kleuteronderwijs een belangrijke verantwoordelijkheid. Omdat van jonge ouders niet altijd kan en mag verwacht worden dat ze de ontwikkeling van hun kind juist inschatten. Dit is zeker waar voor een eerste kind, omdat de ouders dan nog niet kunnen vergelijken. Een kijkje in de kleuterklas kan hen dan alvast veel duidelijk maken. Moeten we dan van alles een probleem maken? Nee, zeker niet. Maar het vroegtijdige signaleren van problemen biedt nog altijd de beste kans om ze tijdig en met relatief minder inspanning aan te pakken. 

We moeten ouders trouwens ook veel meer inschakelen bij het schoolrijp maken van hun kind. In veel dagdagelijkse activiteiten kunnen ze hun kind observeren maar ook begeleiden en stimuleren. Ouders kunnen ten allen tijde heel wat relevante informatie geven over de ontwikkeling van hun kind, los van hun inschatting.

Wie hierin tussen de regels een pleidooi leest voor een kleutervolgsysteem, heeft goed gelezen. Op voorwaarde dat dat volgsysteem verder gaat dan enkel maar betrokkenheid en welbevinden. Ook competenties zijn voor de kleuters even belangrijk.  Betrokkenheid en welbevinden zijn immers niet altijd de garantie van het beheersen van bepaalde competenties... De nadruk hierbij moet dan niet liggen bij het zich bekennen tot een bepaald gedrukt kleutervolgsysteem. Dit kan een hulpmiddel zijn om gerichter en vollediger te kijken, maar vervangt nooit de ervaringsdeskundigheid van de leerkracht in de klas.

Ik zei het al, het is ook de taak van het eerste leerjaar om een kind verder schoolrijp temaken. De lagere school kan en mag niet verwachten dat een kleuter "afgewerkt"  afgeleverd wordt. Recent wetenschappelijk onderzoek heeft onder andere aangetoond dat de hersenen maar "af" zijn rond de leeftijd van 8 jaar. Sommige kinderen kunnen dus gewoon niet "af" zijn bij het begin van het eerste leerjaar en perfect schoolrijp... En aangezien de ontwikkeling niet harmonisch verloopt voor alle domeinen, heeft het overzitten van een derde kleuterklas ook niet altijd zin...

18:40 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: betrokkenheid, competenties, kleutervolgsysteem, ontwikkeling, overzitten, schoolrijpheid, welbevinden | |

2010.01.31

Over het belang van een vroegtijdige signalering van problemen

Leerkrachten uit de derde kleuterklas (en zij niet alleen, geloof me) raken erg gefrustreerd als ze een (ontwikkelings)probleem bij een kleuter signaleren en daarna horen dat hij pas negen maanden later terecht kan in een revalidatiecentrum. Ze hebben dan het gevoel dat ze deze kleuter los moeten laten op het eerste leerjaar zonder dat hij de noodzakelijke hulp heeft gehad. De verleiding is dan zeer groot om een combinatie van privé-logopedie, privé-kinesitherapie en privé... aan te raden. Maar is dat wel de juiste oplossing? In de meeste gevallen niet:

  • Kinderen die naar een revalidatiecentrum worden doorverwezen, hebben een gecoördineerde multidisciplinaire aanpak nodig. Deze moet voorafgegaan worden door een multidisciplinair onderzoek dat leidt tot een geïntegreerd handelingsplan. Dit wordt zelden gerealiseerd door verschillende privétherapeuten die los van elkaar werken.
  • Kinderen die doorverwezen worden naar een revalidatiecentrum hebben een complexe problematiek. Ze halen daarenboven in veel gevallen het vereiste IQ van 86 of meer niet om terugbetaling van privélogopedie door de ziekteverzekering te krijgen. Zij hebben door de band een ander soort hulp nodig dan deze die ze kunnen krijgen binnen de privé-logopedie. Door de IQ-gegevens te manipuleren of door het IQ opnieuw te laten bepalen aan de hand van een tweede(rangs) intelligentietest waarvan geweten is dat hij milder scoort, doet men het kind en zijn ouders op langere termijn bewust onrecht. Niet in het minst omdat men bij de ouders verkeerde toekomstverwachtingen wekt.
  • Door verschillende privétherapieën in te schakelen in de periode waarin het kind op de wachtlijst staat, vergroot men de kans dat het bij het onderzoek door het revalidatiecentrum niet de vereiste minimumnorm meer heeft om terugbetaling van de multidisciplinaire therapie mogelijk te maken. Wat in eerste instantie op een oplossing leek, heeft het probleem alleen maar erger gemaakt. Zeker voor die mensen die het kapitaal niet hebben om de vereiste therapieën voor hun kind op eigen kosten verder te zetten. Wie is er dan beter van geworden? Enkel de privétherapeut.
  • Door er voor te zorgen dat monodisciplinaire therapieën onterecht worden terugbetaald, zorgt men er voor dat de voorwaarden voor terugbetaling door de ziekteverzekering steeds strenger worden. Waardoor er op termijn nog meer kinderen van de voor hen noodzakelijke hulp verstoken blijven.

De oplossing voor dit alles ligt in een vroegtijdige signalering van problemen in de kleuterschool. Hoe vroeger men signaleert, hoe minder de duur van een eventuele wachtlijst speelt: er is immers nog tijd genoeg om een effectieve behandeling op te zetten. Met vroegtijdige opsporing bedoel ik, waar mogelijk, opsporing van in de peuterklas. Iedere leerkracht in het kleuteronderwijs beschikt immers in de klas zelf over een referentiegroep om de ontwikkeling van een individueel kind te kunnen inschatten: de andere kinderen. Tegelijk is dit een pleidooi voor een alles omvattend kleutervolgsysteem, dat de volledige kleuterschoolperiode omvat.

Ik neem me alvast voor om de leerkrachten van probleemkinderen via deze blog juist te informeren in verband met de terugbetaling van de hulp die hun zorgenkinderen nodig hebben.

Omwille van het belang van deze materie plaats ik dezelfde boodschap op mijn ouderblog http://ouders-en-school.skynetblogs.be.

15:35 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: ouders, ontwikkeling, terugbetaling, kleuters, peuters, kleuteronderwijs, wachtlijst, ziekteverzekering, goede praktijk, kleutervolgsysteem | |