2012.01.22

De ontwikkeling van de zinsbouw en de morfologie

De zinsbouw en de morfologie (vervoegingen, verbuigingen, ...) zijn eveneens taalaspecten die nog volop ontwikkelen in de kleuterschool. De volgende kenmerken kunnen mee helpen bepalen wanneer er iets problematisch is en wanneer niet.

Zinsbouw

Peuters en kleuters tot 3 jaar 6 maand gebruiken enkelvoudige zinnen. Deze bestaan uit een onderwerp, een werkwoord en een lijdend of meewerkend voorwerp of een bijwoordelijke bepaling van plaats of tijd. Een enkele keer gebruiken ze een samengestelde zin. Deze bestaat dan hoofdzakelijk uit nevengeschikte zinnen (en).

Bij kleuters tot 5 jaar worden de enkelvoudige zinnen steeds langer. Ze gebruiken meer en meer ook samengestelde zinnen die niet alleen meer nevengeschikt zijn. Ze gebruiken nu ook ondergeschikte zinnen van plaats en tijd (toen, waar). Vanaf 5 jaar zien we ook samengestelde zinnen die ondergeschikt zijn naar bepaalde logische verbindingen (als, omdat, indien).

Morfologie

Op de leeftijd van 3 jaar 6 maand...

  • vormt de kleuter de regelmatige meervoudsvormen (-s, -en) en verkleinwoorden (-ke, -je) correct.
  • is de overeenkomst (congruentie) van onderwerp en werkwoord verworven, hoewel nog lang niet foutloos.
  • is de vervoeging van de onregelmatige werkwoorden nog niet beheerst.
  • gebruikt de kleuter al verschillende tijden van het werkwoord, met name deze die slaan op het recente verleden en de onmiddellijke toekomst. Het gebruikt hiervoor de infinitief van het werkwoord voorafgegaan door hebben of gaan.
  • praat het kind in de actieve vorm. De passieve zin is nog niet gekend.

Op vijfjarige leeftijd...

  • gebruikt de kleuter de juiste meervoudsvormen en verkleinwoorden, waaronder ook een aantal onregelmatige vormen.
  • past de kleuter de congruentie tussen onderwerp en werkwoord toe.
  • gebruikt de kleuter de verleden en toekomende tijd van de werkwoorden. Bij sterke werkwoorden worden nog veel fouten gemaakt.
  • gebruikt de kleuter nog geen passieve zinnen.

Een kind van zes jaar heeft normaal gezien de volgende vormen verworven:

  • de onregelmatige verkleinwoorden (schip --> scheepje).
  • de onregelmatige meervoudsvormen (schip --> schepen).
  • de vervoeging van de onregelmatige werkwoorden in de tegenwoordige tijd (ik heb - hij heeft - wij hebben) en de onvoltooid verleden tijd (zingen --> zong - slapen --> sliep).

Het gebruikt voor het eerst ook de passieve zin.

20:05 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, morfologie, peuters, taal, taalontwikkeling, zinsbouw | |

2012.01.07

Over het belang voor voorlezen

Op de Nederlandse website Peuter Place vond ik een aantal artikeltjes die het belang van het voorlezen bij peuters en kleuters benadrukken. In een duidelijke taal geschreven, zijn ze ideaal om als leerkracht mee te geven aan ouders die hun kind thuis op een verantwoorde manier willen ondersteunen. Daarnaast kunnen de tips ook mondeling doorgegeven worden aan ouders van kinderen in een achterstandsituatie die gemotiveerd zijn om hun kind te stimuleren maar niet altijd weten hoe.

19:33 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, leesplezier, lezen, ouders, peuters, stimuleren, taal, taalontwikkeling, voorlezen | |

2011.12.18

Kindertekeningen in de kleuterschool

kindertekeningen in de kleuterschoolVia de weblog van de Vrije School van het Nederlandse Ede vond ik het verslag over het Kijken naar kindertekeningen van kleuters. Het is een verslag van een lezing die over dit thema gegeven werd. Er wordt een duidelijk beeld geschetst van de evolutie van de kindertekening in de kleuterperiode. Enkele goed gekozen afbeeldingen illustreren het geheel.

Bijzonder interessant is ook het verband dat telkens weer gelegd wordt tussen de evolutie van de kindertekening enerzijds en de algemene ontwikkeling van het kind. Door op het zonnetje te klikken, kan je de volledige tekst lezen.

Zeker doen!

14:33 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kindertekening, kleuters, motorische ontwikkeling, ontwikkeling, peuters, vormgeving | |

2011.11.26

Alleen het beste is goed genoeg

cito taal en rekenen voor kleuters.pngEnkele weken terug schreef ik het al op deze blog: het resultaat van een kind op een kleutertoets is relatief. Daarbij maakt het niet uit of het een schoolrijpheidtoets is of niet. Het resultaat is en blijft een momentopname. Het moet aangevuld worden met de observaties van de kleuterjuf in de klas. Wie mij al over schoolrijpheid heeft horen spreken, weet dat ik heel veel belang hecht aan de observaties van de kleuterjuf. Zoveel zelfs dat ik geen schoolrijpheidstoetsen meer zou afnemen. Maar dat is een ander verhaal.

Als je dan toch een schoolrijpheidstoets afneemt, dan is alleen het beste goed genoeg. Het beste is dan een toets die tijdig signaleert wanneer het voor een kleuter op een bepaald ontwikkelingsdomein fout dreigt te lopen, zodat het probleem nog kan aangepakt worden. De huidige Vlaamse 'muziekinstrumenten' (Toeters en Kontrabas) worden maar afgenomen als het kalf al verdronken is, als er niet meer voldoende tijd overblijft om een cognitief probleem ten gronde aan te pakken. Je leest het goed: een cognitief probleem. Want schoolrijpheidstoetsen gaan nagenoeg uitsluitend na of kinderen klaar zijn voor het aanvankelijk lezen, spellen en rekenen. Voorwaarden zoals zelfredzaamheid, socio-emotioneel welbevinden, ... komen in deze toetsen niet aan bod.

Het beste was tot nu toe te vinden in Nederland, bij het Cito. Deze instelling had drie instrumenten die toelieten het cognitief aspect van de ontwikkeling van een kleuter het ruimste van al te volgen, vanaf de tweede kleuterklas. Deze instrumenten waren:

  • Cito Ordenen
  • Cito Ruimte en tijd
  • Cito Taal voor kleuters

Deze toetsen zijn nu volledig vernieuwd. De toetsen Ordenen en Ruimte en tijd zijn niet langer beschikbaar maar vervangen door één map, Rekenen voor kleuters.

De map Taal voor kleuters is nog zeer herkenbaar voor de gebruikers van de oude toets. De opdrachten in de toets peilen naar de volgende domeinen:

  • Passieve woordenschat
  • Kritisch luisteren
  • Klank en rijm
  • Eerste en laatste woord horen
  • Auditieve synthese
  • Schriftoriëntatie

Aan de map Rekenen voor kleuters werd zeer grondig gewerkt, vooral in het licht van de in Nederland vernieuwde doelen met betrekking tot de ontwikkeling van het rekenen. De uit de oude toetsen gekende domeinen werden vervangen door:

  • Getalbegrip
  • Meten
  • Meetkunde

Maar geen paniek! Wie de opdrachten in de toetsboekjes bekijkt, zal nog veel herkennen. De domeinen die nu vooropgezet worden, worden met dezelfde soort opgaven getest als in de toetsen Ordenen en Ruimte en tijd.  

Beide toetsen hebben enkele in het oog springende voordelen ten opzichte van hun voorgangers:

  • De vormgeving is veel kindvriendelijker dan deze van hun voorgangers: het gebruik van kleur in de opgaveboekjes is daar zeker niet vreemd aan;
  • Door het feit dat er nu maar twee in plaats van drie toetsboekjes moeten afgewerkt worden, is de afnamelast zowel voor de leerkracht als voor de leerlingen minder geworden;
  • Zoals in alle vernieuwde toetsen introduceert Cito hier ook de zonering van de uitslagen in I, II, III, IV, V naast deze in de zones A, B, C, D, E. De zones die aangeduid worden met Romeinse cijfers zijn allemaal even groot: ze bevatten 20% van de leerlingen. De zones die aangeduid werden met de drukletters A, B, C, D, E waren niet even groot, waardoor men er te vaak verkeerdelijk van uitging dat een C-zone stond voor een gemiddeld en voldoende resultaat, wat niet zo was. Van zone III kan men dit nu wel zeggen.

Er is één punt aan de vernieuwde toetsen waar ik niet zo blij mee ben. Bij de oude toetsen was er een risicoscore per domein aangegeven. De kleuter die op of onder deze risicozone scoorde had voor dat domein extra ondersteuning nodig. Bij de nieuwe toetsen heb ik deze niet meer kunnen terugvinden. Een jammere zaak.

Wie tevreden was van de oude Cito-toetsen met de Nederlandse normering, zal dit ongetwijfeld ook zijn van de nieuwe toetsen. Mag ik er trouwens op wijzen dat de scholen die de Vlaamse normen bij de oude kleutertoetsen gebruikten (cfr. de Cd-rom die gratis door het departement onderwijs werd ter beschikking gesteld) deze Vlaamse normering al snel hebben verlaten voor de oorspronkelijke Nederlandse. De reden? De Vlaamse normering differentieerde te weinig. De oorzaak hiervan is gekend, maar werd om begrijpelijke redenen nooit openbaar gemaakt. Maar ook dat is een ander verhaal.

Wie deze toetsen bij het Nederlandse Cito wil aankopen, zal normaal gezien doorverwezen worden naar het Vlaamse Abimo. Zij hebben de verdeelrechten voor Vlaanderen. De prijzen?

  • Taal voor kleuters: € 64,40
  • Rekenen voor kleuters: € 64,40

Tot slot nog dit: de toets Taal voor kleuters is GEEN onderdeel van de nieuwe AVI-procedure. Ik snap trouwens niet van waar men deze informatie zou gehaald hebben.

15:05 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: diagnostiek, gecijferdheid, geletterdheid, kleuters, schoolrijpheid, toetsen | |

2011.10.16

Uitdaging (vervolg)

(school)jaar van de kleuterleidsterIn mijn zelf uitgeroepen '(school)jaar van de kleuterleidster' daagde ik jullie begin september uit om deze blog mee te maken en gastberichten in te zenden over het wel en wee in jullie klas die ik op deze blog mag plaatsen. Er zijn nog steeds enkele voorwaarden:

  • het moet gaan over een voorbeeld van goede praktijk;
  • indien jullie foto's of filmpjes van kleuters  meesturen, hebben jullie vooraf de toestemming van de ouders gehad om deze op het Internet te laten plaatsen.

Tot nu toe kreeg ik maar één inzending. Ik weiger echter te geloven dat er in Vlaanderen maar één voorbeeld van goede praktijk zou zijn. Daarom herhaal ik deze oproep.

13:55 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, peuters, (school)jaar van de kleuterleidster | |

2011.10.08

Prentenboeken, voorlezen en taalontwikkeling

Het is belangrijk dat peuters en kleuters al heel vroeg kennis maken met de rijkdom van een taal. Niet alleen omdat daardoor hun taalontwikkeling mee stimuleert, maar ook omdat je hen daarmee de voor het onderwijs zo belangrijke woordenschat laar opdoen.  Voorlezen uit prentenboek kan daar zeker bij helpen. Hoe dat kan, zie je in het filmpje dat ik vond op het Nederlandse Leraar24.

11:30 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: geletterdheid, kleuters, leraar24, lezen, peuters, prentenboeken, taal, taalontwikkeling, taalstimulering, voorlezen, woordenschat | |

2011.09.25

Hoogbegaafde kleuters in de klas...

Het is een groot misverstand om te denken dat hoogbegaafde kleuters of kleuters met een ontwikkelingsvoorsprong er vanzelf komen. Dat is niet zo. Velen onder hen komen er niet zonder extra zorg. Die zorg moet dan bestaan uit uitdagend onderwijs en moet opgenomen worden in het aanbod van de school. Gebeurt dat niet, dan is en blijft het zorgcontinuüm onvolledig. De kleuter versnellen (een leerjaar laten overslaan of vervroegd overstappen naar een ander leerjaar) is één mogelijkheid. Een andere mogelijkheid is het voorzien van moeilijkere materialen.

In een afdruk van een artikel van 20 jaar geleden vond ik enkele tips om deze kleuters in de klas meer uit te dagen. Helaas kon ik niet meer achterhalen wie het artikel schreef. Aangezien de meeste mogelijkheden die beschreven werden ook vandaag nog kunnen gebruikt worden, plaats ik er enkele in dit bericht.

  • Maak voor zeer begaafde kinderen moeilijke memospelen:
    • een reeks met de getallen tot 100,
    • een reeks met de getallen tot 1000,
    • een reeks met woorden (de kleuter hoeft hiervoor niet te kunnen lezen. Op grond van de visuele herkenning kan hij ook het spel spelen).
  • Laat de kleuter insteekpuzzels geblinddoekt uitvoeren.
  • Laat de kleuter puzzels maken van 99, 125, 150 en meer stukjes.
  • Laat de kleuter een moeilijke puzzel maken zonder voorbeeldblad.
  • Laat de kleuter met gekleurde blokken mozaïeken maken, maar voer beperkingen in (vb. Je mag een mozaïek maken met vier kleuren, maar er mogen geen stukjes met dezelfde kleur elkaar raken).
  • Geef de kleuter ontwikkelingsmaterialen en laat hem zelf ontdekken wat hij er kan meedoen.

14:46 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: hoogbegaafd, intelligentie, kleuters, ontwikkelingsvoorsprong, verrijking, versnellen | |

2011.09.11

Uitdaging

(school)jaar van de kleuterleidsterIn mijn zelf uitgeroepen '(school)jaar van de kleuterleidster' daag ik jullie uit om deze blog mee te maken. Zend gastberichten in over het wel en wee in jullie klas die ik op deze blog mag plaatsen. Er zijn maar enkele voorwaarden:

  • het moet gaan over een voorbeeld van goede praktijk;
  • indien jullie foto's of filmpjes van kleuters  meesturen, hebben jullie vooraf de toestemming van de ouders gehad om deze op het Internet te laten plaatsen.

Indien deze actie een succes wordt, voorzie ik maandelijks een 'prijs' voor één van de inzendingen. Hiervoor zal ik samenwerken met enkele educatieve uitgeverijen.

Ik ben benieuwd wat het wordt!

11:20 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, peuters, (school)jaar van de kleuterleidster | |

2011.09.03

2011-2012: het (school)jaar van de kleuterleidster

(school)jaar van de kleuterleidsterOmdat het mensen zijn die oneindig veel meer respect verdienen dan ze krijgen...
Omdat het mensen zijn die zorg, opvoeding en onderwijs naadloos in elkaar kunnen laten overgaan...
Omdat het mensen zijn die aan de basis liggen van elke schoolcarrière...

Roep ik 2011-2012 uit tot het

(school)jaar van de kleuterleidster

Wat het wordt, merk je wel vanaf volgende week!

14:39 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: kleuters, peuters, (school)jaar van de kleuterleidster | |

2011.06.25

Kleuters en ruimtelijke structuren - 6

15:55 Gepost door Lieven Coppens | Permalink | Tags: gecijferdheid, getalbegrip, kleuters, leraar24, rekenen, rekenontwikkeling, rekenvaardigheid, ruimtelijke structuren, schoolrijpheid, subitizing | |